Een blik op voedingsstoffen en samenstelling van moedermelk

Als lactatiekundige krijg ik regelmatig de vraag:
“Maar wat zit er nou eigenlijk precies in moedermelk?”

Het eerlijke antwoord: veel meer dan de meeste mensen denken.
Moedermelk is geen simpele combinatie van vet, eiwit en suiker, het is een complex, levend systeem vol voedingsstoffen én bioactieve componenten.

In dit blog neem ik je mee in de samenstelling van moedermelk, gebaseerd op praktijkkennis én voedingsstof gegevens.

De basis: waaruit bestaat moedermelk?

Gemiddeld bestaat moedermelk uit:

• 88% water
• 7% koolhydraten (voornamelijk lactose)
• 4% vetten
• 1–2% eiwitten

Dit lijkt simpel, maar achter deze percentages schuilt een enorme complexiteit.

Macronutriënten: de bouwstenen

Per 100 ml moedermelk bevat het ongeveer:

• ± 69 kcal energie
• ± 1,0 – 1,2 g eiwit
• ± 3,9 – 4,2 g vet
• ± 7 g koolhydraten (lactose)

Lactatiekundige visie

Deze verhouding is perfect afgestemd op de mens als “draagsoort” (baby’s die vaak drinken en dicht bij de moeder zijn). Dit verklaart waarom moedermelk relatief licht verteerbaar is en frequent drinken normaal is.

Vetten: veel meer dan alleen energie

Moedermelk bevat verschillende vetzuren, waaronder:

• Linolzuur (omega-6)
• Linoleenzuur (omega-3)
• Lange-keten vetzuren (belangrijk voor hersenen) 

Lactatiekundige visie

Deze vetten ondersteunen:

• Hersenontwikkeling
• Zenuwstelsel
• Oogontwikkeling

En belangrijk: het vetgehalte stijgt tijdens een voeding (achtermelk), wat helpt bij verzadiging. Je hoeft je echter geen zorgen te maken over voor of achtermelk. Dat is (bijna) altijd goed afgestemd.

Eiwitten: voeding én bescherming

Moedermelk bevat unieke eiwitten zoals:

• Caseïne en wei-eiwitten (40:60 verhouding)
• Lactoferrine (antibacterieel)
• Immunoglobuline A (IgA) (antistoffen)
• Alfa-lactalbumine

Lactatiekundige visie

Eiwitten in moedermelk zijn niet alleen bouwstoffen, ze zijn actief betrokken bij het immuunsysteem.
Bijvoorbeeld: lactoferrine bindt ijzer en remt zo de groei van schadelijke bacteriën.

Koolhydraten: darmgezondheid en hersenen

Naast lactose bevat moedermelk ook:

• Oligosachariden (±1,3 g/100 ml)

Lactatiekundige visie

Deze stoffen:

• Voeden goede darmbacteriën
• Beschermen tegen ziekteverwekkers
• Ondersteunen immuunontwikkeling

Dit is een van de redenen waarom kunstvoeding dit systeem moeilijk kan nabootsen.

Mineralen: klein in hoeveelheid, groot in effect

Moedermelk bevat o.a.:

• Calcium
• Fosfor
• Magnesium
• Natrium
• Kalium
• Zink
• IJzer 

Belangrijk inzicht

Hoewel de hoeveelheden relatief laag lijken (bijvoorbeeld ijzer), is de opname extreem efficiënt. Dat is precies waar moedermelk uniek in is.

Vitamines: breed spectrum

Moedermelk bevat zowel vetoplosbare als wateroplosbare vitamines:

Vetoplosbaar:

• Vitamine A
• Vitamine D
• Vitamine E
• Vitamine K

Wateroplosbaar:

• Vitamine B1, B2, B6, B12
• Foliumzuur
• Vitamine C 

Lactatiekundige nuance

De hoeveelheid kan variëren afhankelijk van de voeding van de moeder, maar de biologische beschikbaarheid blijft hoog.

Bioactieve stoffen: het “onzichtbare goud”

Dit is waar moedermelk écht uniek wordt.

Moedermelk bevat daarnaast:

• Groeifactoren
• Hormonen
• Enzymen
• Cytokinen
• Witte bloedcellen
• Nucleotiden
• Aminozuren (zoals taurine) 

Lactatiekundige visie

Deze stoffen:

• Sturen ontwikkeling van organen
• Reguleren het immuunsysteem
• Helpen bij herstel en groei

Dit maakt moedermelk niet alleen voeding, maar ook een biologisch communicatiesysteem.

Waarom deze complexiteit belangrijk is

Vanuit lactatiekundig perspectief is dit de kern:

Moedermelk is niet alleen wat erin zit, maar wat het doet

Het:

• Past zich aan per leeftijd en situatie
• Reageert op ziekte
• Ondersteunt ontwikkeling op meerdere niveaus tegelijk

Geen enkele kunstmatige voeding kan deze dynamiek volledig nabootsen.

De lactatiekundige conclusie

Moedermelk is een van de meest complexe biologische vloeistoffen die we kennen.

Het bevat:
✔ Macronutriënten (vetten, eiwitten, koolhydraten)
✔ Micronutriënten (vitamines en mineralen)
✔ Bioactieve stoffen (immuun, groei, herstel)

En misschien nog wel belangrijker:
Het is afgestemd op jouw kind, op elk moment opnieuw. Ook als je kindje ouder is blijft moedermelk een unieke samenstelling op maat van je kindje.

Dat maakt moedermelk niet alleen voeding, maar een levend systeem.

Voor de feiten nog even deze lijst:

Bron: ‘Breastfeeding: a guide for the medical profession’, R.A. Lawrence.

Kijk ook hier What’s in Breastmilk.

• lactose
• protein nitrogen
• non-protein nitrogen:
  • amino sugars:
    • Nacetylglucosamine
    • Nacetylneuraminic acid
  • peptides:
    • epidermal growth factor
    • somatomedin-C/ insulin like growth factor
    • delta sleep-inducing peptide
    • insulin
  • free amino acids
  • caratine 
  • choline & ethanolamine
  • neucleic acid
  • polyamines
• protein:
  • cassein
  • alpha-lactalbumin
  • lactoferrin
  • IgA
• Minerals:
  • calcium
  • magnesium
  • sodium
  • potassium
  • chlorine
  • phosphorous
  • sulphur
• TraceElements:
  • aluminum
  • chromium
  • cobalt
  • copper
  • fluorine
  • iodine
  • iron
  • manganese
  • molybdenum
  • nickel
  • selenium
  • titanium
  • zinc
• Vitamins: fat soluble
  • vitamin A
  • beta-carotene
  • vitamin D
  • vitamin E (total tocopherols)
  • vitamin K1
• Vitamins: water soluble
  • vitamin B1 thiamine
  • vitamin B2 riboflavin
  • niacin
  • folic acid
  • vitamin B6
  • biotin
  • pantothenic acid
  • vitamin B12
  • ascorbic acid
• Amino acids:
  • alanine
  • arginine
  • aspartate
  • alpha-aminobutyrate
  • cystine
  • glutamate
  • glycine
  • histidine
  • isoleucine
  • lysine
  • methionine
  • phenylalanine
  • phosphoserine
  • phosphethanolamine
  • proline
  • serine
  • threonine
  • tryptophan
  • valine
  • taurine
• Urea 
• Creatinine
• Fatty acids:
  • 12:0 tauric
  • 14:0 myriatic
  • 16:0 palmitic
  • 18:0 oleic
  • 18:2, n-6 linoleic
  • 18:3, n-3 linolenic
  • C20 & C22 polyunsaturated
• Cholesterol 
• renal solute load 79 mosmol
• Enzymes: (20+)
  • antiproteases
  • alpha-amylase
  • lipase, bile salt stimulated
  • lipase, serum stimulated
  • sulphydryl
  • oxidase
  • lysozyme
  • peroxidase
• Hormones:
  • prolactin 
  • steroid – gestagens, estrogens, corticoids, androgens, opiate-like peptides
  • gonadotropin – releasing hormone
  • thyroid – releasing hormone
  • thyroid – stimulating hormone (thyrotropin, TSH)
  • gonadotripins
  • ovarian hormones
  • corticosteroids
  • eruthropoietin
  • cyclic adenosine monophosphate (cAMP)
  • cyclic guanosine monophosphate (cGMP)
  • prostaglandins
• Bile Salts:
  • cholate
  • chenodeoxycholate
• Epidermal Growth Factor
• Cellular Components:
  • leukocytes:
    • macrophages
    • lymphocytes (T- & B- include cells with IgA, IgM, IgG surface immunoglobulins
  • neutrophils
  • epithelial cells
• Immunoglobulins – all classes
• Bifidus Factor
• Lactoferrin – an iron binding protein
• Interferon
• Complement
• B12 binding protein
• Glangiosides glycolipids

Een kleine lijst met hoeveelheden

Bron: “Understanding Nutrition 4th Edition” by Whitney and Hamilton, West Publishing Co. Copyright 1987

• Carbohydrate (g/100 ml) 7.2
• Energy (kcal/100ml) 74 
• Fat (g/100ml) 2.7-4.6
• Linoleum Acid (% of total fatty acids) 10-15 
• Minerals:
  • Calcium (mg/l) 340
  • Calcium to phosphorus ration 2.4
  • Iron (mg/l) 0.2-1.0
  • Phosphorun (mg/l) 140
  • Potassium (mEq/l) 13
  • Sodium (mEq/l) 7
• Protein (g/100ml) 1.1
• Renal solute load (mOsm/l)c 74
• Vitamins (per 100 ml):
  • Folacin (µg) 2-5
  • Niacin (mg) 0.15-0.18
  • Panotothenic acid (mg) 0.18-0.23
  • Riboflavin (µg) 36-37
  • Thiamin (µg) 14-16
  • Vitamin A (IU) 190-250 
  • Vitamin B6 (µg) 10-11 
  • Vitamin B12 (µg) 0.03-0.06
  • Vitamin C (mg) 4.3-5.2
  • Vitamin D (IU) 2.2

Samenstelling van kunstmatige zuigelingenvoeding

Bron: MIMS annual 1991

• Lactose
• Protein:
  • cassein
  • whey
• Fats – milk and/or vegetable fats
• Minerals:
  • calcium
  • magnesium
  • sodium
  • potassium
  • iron
  • zinc
  • copper
  • iodine
  • phosphorous
• Vitamins:
  • ascorbic acid
  • vitamin A
  • vitamin B1 thiamine
  • vitamin B2 riboflavin
  • vitamin B6
  • vitamin B12
  • vitamin D 
  • vitamin K
  • biotin
  • taurine

Bijzonder toch….

Voor meer kennis over borstvoeding kan je altijd de Complete Borstvoedingscursus volgen.

Lees ook het blog over Moedermelk als meest natuurlijke vaccinatie.

Liefs, Geerte

Lactatiekundige IBCLC

Borstvoeding Academie